Nhẫn 2013

Bởi Trung Địa là thế giới ;-)

Month: Tháng Ba, 2013

DG Lê Quang trên Tia Sáng

Hồi đầu tuần này, trên Tia Sáng có bài của dịch giả Lê Quang, “Gánh nặng của chuyển dịch ngôn từ”:

Người Đức sống yên lành với bản dịch của Carroux ba chục năm liền, cho đến khi tác phẩm này được đưa lên màn bạc. Họ giật mình khi nhận ra giới trẻ rất mê Tolkien, và vội vàng cho ra bản dịch “xì tin” hơn để đón đầu bộ phim. Thoát khỏi bóng của Tolkien, dịch giả Wolfgang Krege vạch ra một số khiếm khuyết của người tiền nhiệm trong bản dịch cũ, ví dụ như quá câu nệ cách hành văn của Kinh thánh từ thế kỷ 16, ít nêu ra vẻ dị biệt giữa cách nói của người nông thôn và thành thị, lại còn cố gắng làm dịu bớt mức tục tĩu của tiếng Anh hè phố thời thập kỷ 40… Tiếc thay, Krege hơi quá đà khi dịch Sir (như Sam thưa với Frodo) thành sếp (Chef hay Boss), là một từ thông dụng trong quan hệ chủ tớ, nhưng chỉ thịnh hành trong thời hiện đại. Một số lỗi tương tự đã khiến bản dịch mới không được lòng độc giả Đức, và phim Lord of the Rings khi ra rạp ở Đức đã quay lại dùng bản dịch cũ. 

Dịch giả Lê Quang thì vốn cũng không xa lạ với những tranh cãi về dịch thuật rồi, nhưng Tia Sáng mà cũng đăng tải vấn đề này, thì ra Tolkien ở Việt Nam cũng highbrow lắm rồi nhỉ.

Advertisement

[Danh pháp] Các khái niệm khác

[Phần 3 Danh pháp trong Chúa tể những chiếc Nhẫn của J.R.R. Tolkien.]

Các khái niệm khác

Trong phần này của Danh mục, rất ít mục cần chú thích thêm, vì hoặc là mang tên các thứ tiếng khác (nhất là tiếng Elf), hoặc bằng tiếng Anh hiện đại (= Ngôn Ngữ Chung) thông thường và yêu cầu dịch bình thường.

Elder Days. Độc giả dùng tiếng Anh tất nhiên sẽ hiểu đây là “older” (nghĩa là “former” [trước kia]), nhưng kèm theo sắc thái cổ, vì tuy là dạng gốc của cấp so sánh hơn nhưng dạng này nay chỉ còn dùng cho người, hoặc dùng làm danh từ Elders (tiền bối, trưởng thượng). Đặt ra cụm từ mới này, tôi đã có dụng ý đó, kèm theo liên tưởng về từ eld hay dùng trong thơ ca, nghĩa là “tuổi già, đời xưa”. Sau này (gần đây) tôi đã gặp trong tiếng Anh sơ kỳ cách nói be eldern dawes, “vào thời tiên tổ chúng ta, rất lâu về trước”. Từ này, nghĩa là “Thời những bậc tiền bối”, có thể giúp đặt ra cách dịch không chỉ tương đương với “những ngày trước kia”. Bản Thụy Điển chỉ để đơn giản là i Äldre tiden; bản Hà Lan de Oude Tid (kém chính xác hơn, vì tất nhiên chữ đó có thể dùng cho các kỷ nguyên khác trước Third Age).

Sự giống nhau với Eldar, dạng số nhiều của Elda, “Elf”, chỉ là ngẫu nhiên không có chủ ý. Elda là dạng bằng tiếng Quenya của từ tiếng Grey-elf edhel. Xem Elder Kindred.

Tiếng Việt: Thời/buổi Cựu Niên.

Đọc tiếp »

[Danh pháp] Rohan, Gondor, Mordor

[Một phần Danh pháp trong Chúa tể những chiếc Nhẫn của J.R.R. Tolkien.]

Rohan

[Lưu ý: Như sẽ thấy trong một số mục từ và Phụ lục F, Tolkien không đưa ra cách giải quyết nhất quán với các tên Rohan: một mặt, đó vẫn phải là tiếng Anh Cổ, mặt khác, người Hobbit nhận ra nhiều từ trong đó tương tự từ trong Ngôn Ngữ Chung. Vì thế chúng tôi đưa ra hai phương án cho mỗi từ Rohan: một dạng tiếng Anh Cổ, một dạng NNC, tùy văn cảnh là lời người Rohan, hay lời Hobbit và các giống dân khác.]

Barrowfield. Xem mục Barrow-downs. Dịch ý: cánh đồng có chứa một gò mộ.

Tiếng Việt: Đồng Mộ

Coomb. Thung lũng sâu (nhưng thường không lớn lắm). Rất rất thường dùng làm một yếu tố trong các địa danh ở Anh với nhiều cách viết khác nhau như -comb, -cumb, -combe. Trong truyện này dùng trong tên Deeping Coomb, hoặc gọi tắt thành Coomb. Xem Deeping Coomb.

Tiếng Việt: Lòng Chảo

Deeping Coomb. Đúng ra nên viết là Deeping-coomb, vì đuôi -ing trong Deeping không phải chỉ động từ, mà là chỉ quan hệ: cái coomb, tức là thung lũng sâu, nằm trong và dẫn lên Deep (Helm’s Deep). Deeping Stream cũng tương tự.

Tiếng Việt: Lòng Chảo Hẻm, Suối Hẻm

Đọc tiếp »

Trang: 1 2 3 4

[Danh pháp] Con Người

[Một phần Danh pháp trong Chúa tể những chiếc Nhẫn của J.R.R. Tolkien.]

Big Folk, Big People. Dịch.

Tiếng Việt: (Dân, người) Cao Lớn.

Con Người ở Bree

Appledore. Dạng cổ của “apple-tree” [cây táo] (nay vẫn còn lại trong các địa danh ở Anh). Cần dịch bằng từ tương đương với apple-tree trong ngôn ngữ dịch (nghĩa là dùng một từ cổ hoặc phương ngữ cùng nghĩa). Trong các ngôn ngữ German có thể lấy từ cùng gốc: ví dụ tiếng Đức (Cao Đức Trung đại) aphalter; tiếng Iceland apuldur; tiếng Na Uy và Thụy Điển cổ apald.

Tiếng Việt: Nhà Táo.

Butterbur. Theo tôi biết thì không xuất hiện làm tên người ở Anh, dù Butter có dùng độc lập hoặc trong kết hợp (thường xuất phát từ tên địa danh) như Butterfield. Khi vào truyện, để hợp với các họ thường liên quan đến thực vật ở Bree, chúng đã được đổi thành tên cây “butterbur” (Petasites vulgaris) [bơ gai]. Nếu tên thông thường của cây này có chứa yếu tố tương đương với “butter” [bơ] thì càng tốt. Nếu không hãy dùng một tên cây khác có “butter” (chẳng hạn tiếng Đức Butterblume, Butterbaum, Hà Lan boterbloeme) hoặc tên một thứ cây dày mập. (Cây bơ gai là một loài cây mập mạp có tán hoa rất nặng trên cuống hoa dày, lá rất to.)

Tên riêng của Butterbur là Barliman, chỉ là cách viết khác của “barley” [đại mạch] và “man” [người] (phù hợp với công việc chủ quán và nấu bia), do đó cần được dịch.

Tiếng Việt: Đại Mạch Bơ Gai.

Đọc tiếp »

Trang: 1 2 3